GBRELEME SULAMA BUDAMA VE 襤LALAMA




 

ZEYT襤N BAHÇELER襤NDE GÜBRELEME

Zeytinliklerden bol mahsul almaya en büyük etki yapan faktörlerden birisi gübrelemedir. Zeytin aac覺 vegetatif gelime ve mahsul verme devresinde topraktan oldukça fazla besin maddesi al覺r ve kullan覺r. Zeytin aaçlar覺 taraf覺ndan harcanan besin maddeleri tekrar gübreleme yoluyla topraa verilmelidir. Sal覺kl覺 bir dallanma, iyi bir gelime ve mahsul ancak gübreleme ile salanmakta, ayn覺 zamanda aaçlar覺n soua ve kurakl覺a mukavemetleri artmaktad覺r.

 Zeytin aac覺nda gübreleme aac覺n dikimi ile balar bunu izleyen y覺llarda devam eder.

   Uygulanacak gübreler k覺 aylar覺 sonunda, ilkbahar yamurlar覺ndan önce verilmelidir.

   Zeytinde kimyasal gübrelerin yan覺 s覺ra;  çiftlik gübresi,  yeil gübreler de kullan覺labilir.

   Doru gübreleme, bitkinin ihtiyac覺n覺 kar覺lamal覺 ve topraktan al覺namayan bitki besin maddesi miktarlar覺n覺 temin etmelidir.

Zeytinliklerimizde kulland覺覺m覺z kimyevi gübreler, hayvan gübreleri ve yeil gübreler vas覺tas覺yla zeytinliklere üç önemli besin maddesi verilmektedir.

   Bunlar azot, fosfor ve potasyumdur. Her üçünün yeterli miktarda verilmesi gerekmektedir. Yaprak ve toprak analiz neticelerine göre en doru ekilde gübre dozu tayin edilmelidir. Bununla beraber pratikte zeytin aaçlar覺n覺 mahsul verimlerine göre üç s覺n覺fa ay覺rmak suretiyle gübre dozlar覺 tavsiye edilebilir. Ya覺 durumu, toprak yap覺s覺, aaçlar覺n ya覺, genel durumlar覺 göz önüne al覺narak verilecek gübre miktar覺 biraz azalt覺labilir veya çoalt覺labilir.

Bitkilerin gelimesi için,  16 element temel olarak kabul edilmitir.

Karbon      

(C)

Hidrojen

(H)          

Oksijen

(0)         

Azot

(N)

Fosfor

(P) 

Potasyum

(K)

Magnezyum

(Mg)

Kalsiyum

(Ca)

Kükürt

(S)      

Demir

(Fe)  

Manganez

(Mn)    

Çinko

(Zn)

Bak覺r

(Cu)

Molibden

(Mo)

Bor

(B)

Klor

(Cl)

 

Bu elementler olmaks覺z覺n bitkiler hayat devrelerini tamamlayamaz.

Mineral olmayan üç element (C, H ve 0), zeytinin kuru a覺rl覺覺n覺n yakla覺k % 95’ini tutar. Fotosentez s覺ras覺nda, bu üç element bitkinin bal覺ca besleyici bileii olan karbonhidrat覺n oluumunu salar. Kalan % 5'i gübrelemede önemli olan elementlerden meydana gelir.

Toprakta yeterli rutubet yoksa verilen gübreler, gelimeyi ve verim art覺覺n覺 etkilemez. Verim art覺覺n覺n salanmas覺 için zeytinliklerin sulanmas覺, yamurlar覺n toprakta muhafazas覺, yabani otlarla mücadele, meyilli zeytinliklerin teraslanmas覺 gibi tedbirlerle topra覺n su dengesinin teminine çal覺覺lmal覺d覺r.

1. B襤TK襤 BES襤N ELEMENTLER襤

 

1.1. AZOT (N)

         a) Belirtileri

         1-Yapraklarda nekroz (sararmalar),

2-Alt ve orta k覺s覺mlarda yaprak dökümü,

3-Sürgün teekkülünde azalma,

4-Somak ve çiçek teekkülünde azalma,

5-Çiçek ve meyve dökümü,

6-Meyvelerde küçülme,

7-Meyvelerde et oran覺nda ve ya miktar覺nda azalma,

         b) Nedenleri 

1-Toprakta azot yetersizlii,

2-Toprakta organik madde yetersizlii,

3-Düük toprak s覺cakl覺覺,

4-Fosfor miktar覺n覺n düük olmas覺,

5-A覺r覺 kurakl覺k,

         c) Çözümü 

1-Topraktan azotlu gübrelerin verilmesi,

2-Toprak koullar覺 olumsuzsa yapraktan suda eritilmi düük dozlu üre verilmesi,

3-Ara ziraat覺 olarak baklagil türü bitkilerin ekilip topraa gömülmesi.

Azot Gübrelemesi

Toprakta yeterli miktarda su bulunmas覺 halinde, isabetli azotlu gübreleme; sürgün gelimesini, aaç ba覺na meyve miktar覺n覺, verimlilii artt覺r覺r.

Kuru artlardaki zeytinliklerdeki denemelerde zeytin, aaç ba覺na 0,6 kg.覺n alt覺ndaki azot seviyelerinde artan miktarlar覺na olumlu cevap vermitir.

Geleneksel zeytinliklerde zeytinliin verimlilik düzeyine bal覺 olarak, aaç ba覺na 0,5 ile 1 kg aral覺覺nda bir dozaj tavsiye edilir.

Yaprak azotunun % 1.5’ in üzerinde kald覺覺 sürece, aaç ba覺na 1kg tamamlay覺c覺 azot uygulan覺r.

Kuru artlardaki zeytinliklerde, kademeli azot verilmesinin bir avantaj覺 yoktur.

Gübre aaç taç izdüümüne serpilerek çapa veya t覺rm覺k gibi aletler yard覺m覺 ile toprakla kar覺t覺r覺l覺r.

Amonyak veya üre formunda, sadece k覺覺n bir uygulama yap覺l覺r.

Üre,  yapraklardan çabucak al覺nabilen bir azotlu gübredir. Bitki taraf覺ndan çabucak emilir ve kullan覺l覺r. Hemen yapraklara, çiçeklere büyüme zaman覺nda meyvelere ta覺n覺r.

Ürenin yapraktan uygulamas覺, meyve oran覺n覺 artt覺r覺r, meyve dökümünü azalt覺r, verim art覺覺 salar.                                                                                                                         

Damla sulama yap覺lan zeytinliklerde ubattan austosa kadar s覺ras覺yla, ayl覺k olarak aa覺da belirtilen oranlarda azot verilmesi tavsiye edilir.                                                     

 

Aylar

ubat

Mart

Nisan

May覺s

Haziran

Temmuz

Austos

Oranlar覺(%)

2

5

0

25

35

1

8

 

1.2. POTASYUM (K)

a) Belirtileri

1-Yal覺 yapraklarda uç k覺sm覺 kahverengi, dip k覺sm覺 sar覺 yapraklar覺n olumas覺,

2-Yapraklarda ve meyvelerde küçülme,

3-Meyvede et oran覺 ve ya miktar覺nda azalma,

4-Souk zarar覺 ile hastal覺k ve zararl覺lara kar覺 direncin azalmas覺.

b) Nedenleri

1-Toprakta potasyum yetersizlii,

2-Toprakta katyon deiim kapasitesinin düük olmas覺.

c) Çözümü

1-Topraktan potasyumlu gübrelerin verilmesi,

2-Potasyum sülfat, potasyum klorür ve potasyum nitrat gübrelerinden biri suda erimi ekilde yapraklara takviye olarak verilmesi.

  Damlama sulama yap覺lan zeytinliklerde, su ile birlikte devaml覺 gübre vermek suretiyle gübreli sulama teknii kullan覺labilir.

Potasyumun % 15'ini ilkbaharda, % 35'ini yaz覺n % 50 sini meyve olgunlama döneminde, sonbaharda verilmesi önerilmektedir.

Potasyum yapraktan gübreleme daha faydal覺 olur. Potasyum nitrat iyi emildiinden dolay覺 potasyum sülfattan daha etkilidir.

Potasyumlu ve fosforlu gübreler, aaç taç izdüümünde aç覺lan 20–25 cm.lik çukurlara verilir.

Potasyum nitrat kullan覺larak yapraktan gübreleme uygulanan toplam s覺v覺n覺n 1000 l/ha olmas覺 halinde % 2-3'lük çözeltilerin kullan覺lmas覺 tavsiye edilmektedir.                            

 

1.3. FOSFOR (P)

a) Belirtileri 

1-Gelime yavalar, yapraklar küçülür,

2-Dallar覺n boum aralar覺 k覺sal覺r, kökler zay覺flar,

3-Çiçeklenme azal覺r, çiçek açmas覺 gecikir,

4-Meyve çekirdei küçülür, meyveler geç olgunla覺r,

5-Karbonhidrat miktar覺 azalaca覺ndan gelime zay覺flar.

6-Sonuçta ürün miktar覺 azal覺r

7-Filizlerin pikin ve salam olmas覺 engellenir,

8-Souklara ve kurakl覺a olan duyarl覺l覺k artar

9-Meyvelerde kalite azal覺r, ya oran覺 da normalin alt覺na düer.

b) Nedenleri

1-Toprakta organik madde yetersizlii

2-Souk ve nemli koullar

3-Asit yap覺l覺 topraklar neden olabilir.

c) Çözümü

1-Toprak ve yaprak analizleri yapt覺r覺larak, analiz sonuçlar覺na göre topraktan fosforlu gübre uygulamalar覺 yap覺lmal覺d覺r.

Fosfor Gübrelemesi

Zeytin aac覺n覺 fosfor ile gübrelemenin verimlilie yans覺mas覺 nadiren görülür.

Fosfor uygulamalar覺 temmuzda yap覺lan yaprak analizleri, noksanl覺k seviyesi tespiti ile tavsiye edilir.

Aaç hacmi yakla覺k 80m3 olan geleneksel zeytinliklerde fosforik asit veya mono- amonyum fosfat kullanmak suretiyle;  aaç ba覺na 30–40 gr. fosfor püskürtülür.

1.4. BOR (B)

  Azotla birlikte bor, aaçta en az hareketli bir element olup etkisini çabuk gösteren bir besin maddesidir.

a) Belirtileri:

         1-Genç yapraklarda yaprak ucundan balayarak “V” eklinde kloroz ve nekrozlar (sararmalar),

         2-Yapraklarda küçülme ve dökülme,

3-Sürgün ucunda kurumalar,

4-Gövde ve sürgünlerde bodurlama,

5-Kurumu, yapra覺n覺 dökmü dallar ve çal覺lama,

6-Meyvede ekil bozukluu.             Zeytin yapraklar覺nda bor noksanl覺覺 (Dikmelik, Püskülcü 1990)

         b) Nedenleri

         1-Toprakta bor eksiklii,

2-ph düüklüü,

3-A覺r覺 kireç uygulamas覺,

4-A覺r覺 kurakl覺k.

         c) Çözümü

 Kalsiyum (ca) eksiklii

Bor Gübrelemesi

Kireç kapsam覺 10'dan düükse, 300- 700 gr boraks topraktan, (Yaa göre miktar deiir.) Kireç kapsam覺 0'dan ( s覺f覺r) yüksekse, noksanl覺k iddetine göre %O.3-0.6'l覺k boraks solüsyonu; çiçeklenme öncesi, meyve tutumundan sonra, olmak üzere 2 kez püskürtülür. 

 

1.5. DEM襤R (Fe)

a) Belirtileri

1-Genç yapraklarda kloroz (sararma),

2-Yaprak damarlar覺 yeil, damar aras覺 renk aç覺lmas覺,

3-襤leri safhada sürgün kurumas覺.

         b) Nedenleri

1-Demir noksanl覺覺.

c) Çözümü

1-Aac覺n gövdesine kuru ve sulu demir tuzlar覺 verilmesi,

2-Yaprak veya topraktan demir sülfat uygulanmas覺.

1.6. MAGNEZYUM (Mg)

a) Belirtileri

1-Yaprak ucundan veya kenar覺ndan balayan sararmalar orta damar boyunca ve yaprak dibinde kalan yeillik,

2-Tüm yapra覺 kaplayan klorozlar (sararmalar),

3-Genç filizlerde youn yaprak dökümü,

4-Sürgünlerde gelimenin s覺n覺rl覺 olmas覺.

b) Nedenleri

1-Toprakta magnezyum eksiklii,

2-Toprakta a覺r覺 potasyum ve kalsiyum bulunmas覺,

3-A覺r覺 ya覺lar.

d) Çözümü

1-Alkali topraklarda, magnezyum sülfat覺n topraktan uygulanmas覺,

2-Asitli topraklarda, topraktan “Dolamit” uygulanmas覺,

3-Toprak koullar覺 uygun olmad覺覺nda magnezyumlu gübrelerin eriyik halde yapraktan uygulanmas覺.

 

1.7. Ç襤NKO (Zn)

a) Belirtileri

1-Damar aras覺 klorozlar (sararmalar),

2-Yapraklarda küçülme ve ekil bozukluklar覺.

         b) Nedenleri

         1-Toprakta çinko eksiklii,

2-ph’nin yüksek olmas覺,

3-Toprakta a覺r覺 miktarda Fosfor bulunmas覺.

         c) Çözümü

1-ph7.5’ten küçükse yaa göre deimek üzere topraktan 100–300 gr çinko sülfat sonbaharda verilir.

                                                 Zeytinde çinko noksanl覺覺 (Dikmelik, Püskülcü 1992)

                                                                                                                        

2-ph 7.5’ten yüksekse % O.5'lik 100–300 gr çinko sülfat meyve tutumundan sonra uygulan覺r

           

1.8. KALS襤YUM (Ca)

         a) Belirtileri

         1-Sürgün kurumalar覺 ve yaprak dökülmesi,

2-Filizlerde kolay k覺r覺lma, geveklik,

3-Kopar覺lan yapraklarda sertlemeden kuruma,

4-Genç yapraklarda üümeye kar覺 hassasiyet.

         b) Nedenleri

         1-Kalsiyum eksiklii,

2-Toprakta a覺r覺 miktarda magnezyum bulunmas覺.

         c) Çözümü

         1-Asitli topraklarda kireçleme yap覺lmas覺,

2-Tuzlu-alkali topraklarda jips uygulanmas覺,

3-Kalsiyumlu azotlu gübrelerin kullan覺lmas覺,

4-Potasyumlu gübrelerden süper fosfat gübresi tercih edilmesidir.

Kalsiyum Gübrelemesi

Asit topraklarda kireçleme,  tuzlu-alkali topraklarda Jips kullan覺lmas覺, kalsiyum içeren azotlu gübrelerin kullan覺lmas覺, yapraktan % 0,5 -1,5 'lik kalsiyum klorür kullan覺lmas覺.        

2. BES襤N MADDELER襤 EKS襤KL襤KLER襤NDE GÖRÜLEB襤LECEK BEL襤RT襤LER

 

1-Genel olarak büyümede duraklama, bodurlama veya a覺r覺 derecede sürgün gelimesi,

2-Kök gelimesinde a覺r覺l覺k veya s覺n覺rl覺 büyüme,

3-Yapraklarda küçülme, dökülme, ekil bozukluu ve genel renk bozukluklar覺,

4-A覺r覺 derecede çiçek ve meyve dökümü,

5-Çok az miktarda çiçek ve meyve tutumu,

6-Meyvelerde çok erken veya çok geç olgunluk,

7-Meyvelerde küçülme, et-çekirdek oran覺 ve ya oranlar覺nda azalma ve renk deiiklikleri,

8-Genel olarak büyüme ve meyve veriminde çevre bahçelerden farkl覺l覺k görülebilmektedir.

 

Yukar覺da belirtilen arazlar görüldüü takdirde, aa覺da aç覺klanan hususlar dikkate al覺nmal覺d覺r.

         1- Bitkinin kök, gövde, yapraklar覺 incelenerek zararl覺 böceklerin varl覺覺 ve hastal覺k belirtileri tespit edilmelidir.

2-Bahçede yap覺lan tüm uygulamalar gözden geçirilerek; gübreleme zaman覺, ekli ve miktar覺, sulama zaman覺, ekli ve s覺kl覺覺, toprak ileme derinlii ve s覺kl覺覺 ile budama zaman覺, belirlenmelidir.

3-Çevresel strese sebep olan a覺r覺 kurakl覺k, ya覺, s覺cakl覺k, souk ile nispî nem, s覺cak, kuru ve sert rüzgârlar arat覺r覺lmal覺d覺r.

3. TOPRAK GÜBRELEMES襤

 

Toprak numunesi al覺nmas覺

         Toprak örnei al覺nacak yerler öncelikle meyile, yükseklie ve toprak tipine göre k覺s覺mlara ayr覺lmal覺d覺r. Zeytinlikte çapraz yürünerek en az üç farkl覺 yerden örnek al覺nmal覺d覺r. Kullan覺lacak kova, kürek vs.nin gübre ve kimyasal maddelerle bula覺k olmamal覺d覺r.

襤aretlenen yerlerde 60 cm. derinlikte çukur aç覺lmal覺d覺r. 0-20 cm. 20-40 cm ve 40-60 cm derinliklerde 3-4 cm. kal覺nl覺覺nda toprak dilimleri al覺narak bir kovaya konulmal覺d覺r. Bu ilem dier çukurlarda da yap覺l覺p, örnekler ayr覺 kovalarda toplanmal覺d覺r. Her iki kovadaki örneklerdeki ta parçalar覺 ve yabanc覺 bitkiler temizlenip iyice kar覺t覺r覺ld覺ktan sonra 1’er kg. örnek al覺narak, kullan覺lmam覺 poly ethylen plastik torbalara aktar覺lmal覺d覺r. Torbalar覺n üzerine numunenin al覺nd覺覺 yer, bahçe sahibinin ad覺, tarih ve toprak derinlii gibi özellikler yaz覺lmaktad覺r.

Yol kenarlar覺, gübre y覺覺nlar覺n覺n civar覺, k覺sa süre önce ate yak覺lm覺 olan tümsek ve çukurlar ise toprak örneinin al覺nmamas覺 gereken yerlerdir.

Ürüne yatm覺 aaçlar覺n gübrelenmesi

Uygulanacak gübreleme program覺n覺n ha­z覺rlanmas覺nda besin elementlerinin toprak ve yaprakta bulunan miktarlar覺, aaçtan beklenen verim, birim ürünle kalkan besin maddeleri miktarlar覺 ve aac覺n fizyolojik dengesi dikkate al覺nmal覺d覺r.

Ülkemizde çeitli miktarlarda urun veren zeytin aaçlar覺n覺n topraktan kal­d覺rd覺klar覺 besin element miktarlar覺 Çizelge (l)'de olduu gibi belirlenmitir,

Aaç ba覺na kald覺r覺lan besin maddeleri ve dekarda bulunan aaç say覺s覺n覺n bi­linmesi bir dekar alandan kald覺r覺lacak top­lam besin maddesi miktarlar覺n覺n he­saplanmas覺na yard覺mc覺 olur. Toprak analizleriyle belirlenmi bulunan mevcut besin maddeleri yetersiz olduu takdirde aradaki fark覺n gübrelemeyle giderilmesi gerekecektir,

Dekarda bulunan aaç say覺s覺 oldukça deikendir. S覺ra aras覺 ve s覺ra üzeri aral覺klar覺 daha az, alçaktan taçland覺r覺lm覺 modern zeytinliklerde bu say覺 25–30 civar覺ndayken klasik tesislerde çogunlukla 10-15 ara­s覺ndad覺r.

Yaprakta % N + % P205 + % K20 = % 3.5 ise toplam beslenme deerinin iyi olduu anla覺lmakta, her birinin toplam için­de katk覺lar覺n覺n ise s覺ras覺yla % 60; % 10; % 30 olmas覺 fizyolojik dengenin de iyi durumda bulunduunu göstermektedir, Toplam deer düük olsa bile besin elementlerinin pay覺 bu oranlarda bulunduu takdirde bit­kinin dengeli beslendiini söylemek müm­kündür. Gübre miktarlar覺n覺n be­lirlenmesinde ürünle kalkmas覺 beklenen besin maddelerinin kar覺lanmas覺 yan覺nda bitkinin fizyolojik dengesinin ve yaprak besin deerlerinin de normal s覺n覺rlara ge­tirilmesi hedeflenmelidir.

Örneklerin al覺nmas覺 s覺ras覺nda yap覺lm覺 bu­lunan gözlemler de dikkate al覺nmal覺d覺r. Aaçlarda beslenme bozukluu belirtileri gözlenmise, hangi besin maddesine ait olduu ve topraktaki noksanl覺k ya da faz­lal覺ktan m覺, yoksa dier bir toprak özelliinin neden olduu bir etkiden mi kaynakland覺覺 konusunda karar vermek gerekir. Dier yandan gözlemlerle gübre olarak yayg覺n biçimde uygulanan azot, fosfor ve potasyum d覺覺ndaki besin mad­delerine ait noksanl覺k belirtileri de dikkat çekebilir, o takdirde bu sorunlar覺n gi­derilmesi yönünde gübreleme ya­p覺lmal覺d覺r.

 

Kald覺r覺lan besin elementi (gr)

Ürün Miktarlar覺 (Kg)

20

40

60

80

N

84.3

163.9

243.5

323.1

P205

36.4

60.6

84.8

109.0

K20

130.3

353.9

575.5

801.1

Ürün miktarlar覺na göre zeytin aaçlar覺n覺n topraktan kald覺r覺ld覺klar覺 besin maddesi miktarlar覺 (Dikmelik, 1984)

 

Gübrelemeden al覺nacak cevap ya覺, sulama olanaklar覺 ve toprak özelliklerinden büyük ölçüde etkilenmektedir, Verilecek gübre miktar覺 ve uygulama zaman覺n覺 be­lirlemede bu konular覺n da dikkate al覺nmas覺 gerekir,

Verilecek gübrelerden en iyi cevab覺 almak için zaman ve uygulama biçimine de özen gösterilmelidir.

Fosfor ve potasyumlu gübrenin y覺­kanarak topraktan uzaklamas覺 olas覺l覺覺 bulunmad覺覺 gibi özellikle kireçli koullarda fosforun balanarak bitki taraf覺ndan al覺n­mas覺 güçleebilir. Bu nedenle her iki gübre de k覺 döneminde taç izdüümü çizgisi üze­rinde 15-20 cm derine verilerek ka­pat覺lmal覺d覺r. Azotlu gübrelerin amonyum sülfat formunda ubat-mart aylar覺nda gövdeye çok yak覺n olmamak kouluyla taç izdüümü alan覺na serpilerek 5-6 cm ör­tülecek ekilde toprakla kar覺t覺r覺lmas覺 ge­rekir.

Azotun üçte biri sonbaharda benzer ekilde verilebilir. Ancak bu uygulamayla aaçlar覺n erkenden ve sert k覺 aylar覺nda olum­suz etkilenmesi söz konusu olabilir, Eer su­lama olana覺 varsa ikinci azot uygulamas覺 sulama öncesinde yap覺labilir, Ekonomik olaca覺 düünülüyorsa aç覺klanan za­manlarda vermek üzere üçe de bö­lünebilir. Sonraki uygulamalarda azotlu gübre amonyum nitrat formunda ol­mal覺d覺r,

Fosfor triple süper fosfat, potasyum da potasyum sülfat gübresiyle verilebilir. Ara­zinin durumu ve plantasyonun özellikleri de uygulama eklini etkiler.

Azot ve fos­forlu gübreler için aac覺n taç izdüümü çiz­gisi üzerinde topra覺 15–20 cm açmak pratik olmad覺覺 takdirde benzer konumda ve derinlikte 8-10 yer aç覺labilir, Eer aaçlar覺n habitusu çok genise daha içerideki bir halka üzerinde de ayn覺 çukurlar aç覺larak gübre verilir (Fotoraf 6). Plantasyon dü­zenli tesis edilmise yine taç izdüümü çiz­gilerden teet geçecek ekilde sürümle aç覺lan. çizgilere uygulanabilir (Fotoraf 7) Eitimli ya da teraslanm覺 zeytinliklerde her y覺l bu ilemleri tekrarlamak güç olaca覺 için 2-3 y覺lda bir eime dik olarak aç覺lan çizgiler boyunca verilebilir. 襤lk gelime dö­nemini tamamlayarak ürüne yatm覺 zey­tinliklerde gübreleme program覺 yukar覺da aç覺klanan ilkeler dorultusunda ha­z覺rlanmal覺d覺r. Özel durumlar için yap覺lacak uygulamalar aa覺da belirtilmektedir.

        

Dikim gübrelemesi

Toprak analizleriyle zeytin tesisine uygun olduu belirlenen bahçede dikim çukurlar覺na temel gübre olarak fosfor; po­tasyum ve 25–30 kg iyi yanm覺 hayvan gübresi verilir.

Topraktaki mik­tarlar覺na göre;

100–300 gr P205,

250–750 gr K20 önerilmelidir.

 

Gençlik dönemi güb­relemesi

     Yap覺lan temel gübreleme aac覺n üç y覺ll覺k fosfor ve potasyum gereksinimini kar­覺layacak miktardad覺r. Bu dönemde her y覺l s覺ras覺yla aaç ba覺na 100–200 ve 300 gr saf azot kapsayan azotlu gübre uy­gulanmal覺d覺r. Koullar el verdii takdirde iki ya da üçe bölünerek verilmesi aac覺n gübreden daha iyi ya­rarlanmas覺n覺 salayacakt覺r. Noksanl覺k be­lirtilerine rastlan覺rsa noksanl覺覺n yaprak gübrelemesi yo­luyla giderilmesine çal覺覺lmal覺d覺r,

 

Yal覺l覺k ve bak覺ms覺zl覺k nedeniyle düük verimli aaçlar覺n gübrelenmesi

Bak覺m ve gübrelemesi uzun süredir yap覺lmad覺覺 için ürün miktar覺 beklenenden düük olan aaçlar覺n yar覺 ya覺nda bulunduu var­say覺larak öneri haz覺rlan覺r, 4–5 y覺l içinde yava yava art覺r覺larak kendi ya覺n覺n gerektirdii doza geçilir,

 

Gençletirilmi aaçlar覺n gübrelenmesi

Sert budanarak gençletirilen aaçlar 2–3 y覺l vegetatif gelimeyi tevik etmek ama­c覺yla azotla gübrelenir. Daha sonra yaprak ve toprak analizlerine dayal覺 öneri prog­ram覺 haz覺rlan覺r.

Souk zarar覺 görmü aaçlar覺n güb­relenmesi

Souk zarar覺n覺n beslenme den­gesini bozmas覺 beklenebilir, Eer zarara ramen yaprak mevcutsa durumunu belirlemek amac覺yla örnek al覺narak analiz edil­melidir. Yaprak al覺nmazsa özellikle po­tasyum durumunu belirlemek düüncesiyle toprak analizi yap覺lmal覺d覺r. Potasyum yetersizlii halinde potasyumlu gübre verilmeli, sürgün oluturmak amac覺yla azotlu gübrelerin tek yönlü uygulanmas覺ndan kaç覺n覺lmal覺d覺r.

 

Kurak zarar覺 görmü aaçlar覺n güb­relenmesi

Suyun s覺n覺rl覺 olduu koullarda azotlu gübrelerin azalt覺lmas覺 gerekir. Po­tasyumlu gübrelerin art覺r覺lmas覺 ise bu besin maddesinin su stresine kar覺 direnç salama özellii nedeniyle önem ka­zanacakt覺r.

4. PRAT襤K GÜBRELEME ÖNER襤LER襤

Toprak analizi yap覺lamayan yerlerde

1. Her dikim çukuruna aa覺daki ekilde gübreleme önerilir.

—10 -15 kg. yanmam覺 çiftlik gübresi,

—500 gr. triple süper fosfat,  (%48 )

—500 gr. potasyum sülfat. (%50 )

2. Temel gübrelemeden sonra fidanlarda 1.y覺l覺n覺 doldurduunda

—1. Y覺l 100 gr. amonyum sülfat,

—2. Y覺l 200 gr. amonyum sülfat,

—3. Y覺l 500 gr. amonyum sülfat.

3. Zeytin fidanlar覺 mahsule yat覺nca

—1.0 kg. amonyum sülfat,

—0.5 kg. triple süper fosfat,

—0.5 kg. potasyum sülfat verilmesi önerilir.

Dikim öncesi temel gübreleme yap覺lm覺 zeytinliklerde, ürün verinceye kadar fosforlu ve potasl覺 gübrelemeye gerek yoktur.

                                                                                                                  

a)25 kg mahsul veren aaçlara

 

Gübre Ad覺

Formülü

Gübre kg/aaç

Saf Madde kg/aaç

Amonyum Sülfat

(% 21 N)

1.5-2

0.300-0.400

Süper Fosfat

(% 18 P2O5)

0.750-1

0.250-0.350

Potasyum Sülfat

(% 50 K2O)

0.750-1

0.300-0.500

Organik Gübre

(% 0.5 N)

60-80

-----

Kompoze Gübre

15-15-15

2-3

-----

 

b)50 kg mahsul veren aaçlara

 

Gübre Ad覺

Formülü

Gübre kg/aaç

Saf Madde kg/aaç

Amonyum Sülfat

(% 21 N)

2.5-3

0.500-0.600

Süper Fosfat

(% 18 P2O5)

1.25-1.5

0.400-0.500

Potasyum Sülfat

(% 50 K2O)

1.25-1.5

0.600-0.700

Organik Gübre

(% 0.5 N)

100-120

-----

Kompoze Gübre

15-15-15

3-4

-----

 

c)100 kg mahsul veren aaçlara

 

Gübre Ad覺

Formülü

Gübre kg /aaç

Saf Madde kg /aaç

Amonyum Sülfat

(% 21 N)

4-5

0.800-0.900

Süper Fosfat

(% 18 P2O5)

2-2.5

0.600-0.800

Potasyum Sülfat

(% 50 K2O)

2-2.5

1.100-1.250

Organik Gübre

(% 0.5 N)

160-200

 

Kompoze Gübre

15-15-15

4-5

 

 

Azot, aac覺n yaprak, çiçek, filiz, meyve, sürgün ve odun k覺sm覺n覺n teekkülünde önemli rol oynamaktad覺r.

Toprakta azot eksiklii gelimeyi yavalatmakta ve sürgün oluumunu k覺saltmaktad覺r.

Azotun fazla bulunmas覺 da gelimeyi çok h覺zland覺rarak aac覺 oburlat覺rmakta, mahsul miktar覺n覺 azaltarak hastal覺a, kurakl覺a ve souklara direnci azaltmaktad覺r.

 

Azotlu gübrelerin dier gübrelere nazaran y覺kanarak kaybolmas覺 çabuk olduu için tamam覺 ayn覺 anda verilmemelidir. Örnein 3 kg verilecek ise, bunun 2/3’ü yani 2 kg ‘覺 ubat-mart ortalar覺na kadar verilmeli, kalan 1 kg ise çiçeklenme ile çekirdek sertlemesi aras覺nda kalan haziran-temmuz aylar覺nda verilmelidir.

Zeytin, “Süper Fosfat”覺n ve “Triple Süper Fosfat”覺n suda eriyebilen fosfor asidinden yararlanmaktad覺r. Bölgemizde, “fosforlu gübreler” aaç tac覺n覺n alt覺na” potasyumlu gübre”

ile beraber 25–30 cm kök derinliine, ocak- ubat aylar覺na kadar verilmelidir. Bu gübre her sene yamur sular覺 ile ancak 5 cm derine inebildiinden, mümkün olduu kadar kök derinliine verilmelidir.

         Kompoze gübreler birden fazla bitki besin maddesi ihtiva eden gübrelerdir. Kompoze gübreler ocak- ubat aylar覺na kadar 15–20 cm. derinlikte gövdeden 1 m. uzakl覺ktaki daire içerine gömülmelidir.

         Organik gübre olarak yeil gübre veya hayvan gübresi kullan覺lmaktad覺r. Yeil gübreler Sonbaharda ekilerek 襤lkbaharda topraa kar覺t覺r覺lmal覺d覺r. Hayvan gübresi aral覺k- ocak aylar覺nda aaç ba覺na 100–200 kg verilerek traktörle topraa kar覺t覺r覺lmal覺d覺r. Organik gübre kullan覺ld覺覺 y覺l kimyasal gübre verilmemelidir.

 

5. ZEYT襤NDE YAPRAK GÜBRELEMES襤

 

Yaprak Numunesi Al覺nmas覺

         Bölgemizde yaprak analizi, ekim-aral覺k aylar覺 aras覺nda yap覺lmaktad覺r.

Yaprak numuneleri, aac覺n dört bir yan覺ndan, insan boyu yüksekliinde tek y覺ll覺k sürgünlerden kesilerek al覺nmal覺d覺r. Sürgünün orta k覺sm覺ndaki kar覺l覺kl覺 iki yaprak çifti sapl覺 olarak kopar覺larak naylon torbaya istiflenmektedir. Bir bahçeden en az 200 adet yaprak kopar覺lmal覺d覺r. Tüm bahçeyi temsil eden bir örnek almak için bahçenin kenar s覺ralar覺 hariç b覺rak覺lmak üzere bahçede “U” eklinde yürünerek aaçlar iaretlenmelidir. Zeytinlik küçükse her aaçtan, büyükse 2–3 aaçtan birer örnek al覺nmal覺d覺r.

Bitkilerin beslenebildii yerlerden biri olan toprakta bitki besin maddeleri yeterince varsa, bitki iyi geliir, bol ürün verir, fakir ise gelime yavalar, mahsul miktar覺 azal覺r, kalite düer, bitkinin soua ve hastal覺klara kar覺 direnci azal覺r.

Arzu edilen bol ve kaliteli ürünü alabilmek için,  eksik olan bitki besin elementlerini (gübreleri)topraa eksik olduu miktar kadar vermek gerekir. Gübrelemenin genel prensibi bu ekildedir. Üreticiler una dikkat etmelidir: Gübrenin az覺 da fazlas覺 da mahsulün kalitesine, miktar覺na, bitkiye ve ekonomiye zarar verir.

Zeytinliklerimizin genellikle meyilli arazilerde yer almas覺 ve bak覺m tedbirlerinin tam olarak uygulanmamas覺 gibi nedenlerle beslenme problemlerine s覺k rastlanmaktad覺r. Zeytin aaçlar覺 dier meyve türlerine oranla olumsuz koullara daha dayan覺kl覺 olmakla beraber verim ve kalite dümesi gibi sorunlar ortaya ç覺kmaktad覺r.

En çok kar覺la覺lan sorunlar ve noksanl覺klar besin element dengesizlikleri olup, fazlal覺klara oldukça az rastlanmaktad覺r.

Besin maddesi noksanl覺klar覺n覺n balang覺c覺nda normal ve s覺hhatli gibi görünen aaçlarda, ileri noksanl覺k durumlar覺nda yaprak, çiçek, sürgün, gövde ve meyvelerde bariz olumsuzluklar ortaya ç覺kar. Tüm aac覺n gelimesi durur ve çok ciddi noksanl覺k durumlar覺 aac覺n ölümüne neden olur.

Bu duruma gelen bir aaca uygulanan tüm bak覺m ve kültürel tedbirlere ramen beklenen ürünü elde etmek mümkün deildir. Bu durum, zeytinde besin maddesi noksanl覺klar覺n覺n kesin tehisi ve takibi gereini ortaya ç覺karmaktad覺r.

Tehisler mutlaka yaprak ve toprak analizlerine dayand覺r覺lmal覺d覺r. Bitki besin maddelerinin topraktaki mevcudiyetine ramen bitkinin al覺m覺n覺 engelleyen faktörlerin varl覺覺 halinde, bu faktörlerin incelenerek deerlendirilmesi yap覺lmal覺d覺r.

Ülkemiz zeytinliklerinde taban gübrelemesi hariç topraktan gübreleme yap覺lmamakta ya da az miktarda yap覺lmaktad覺r. Bu yüzden yapraktan yap覺lacak olan gübreleme önem arz etmektedir.

 

6. SONUÇ

 

Zeytinde yapraktan gübreleme yaparken ürünleri iyi seçmemiz gerekiyor. Zeytin yapra覺n覺n dier bitki yapraklar覺na göre daha kal覺n olduunu ve besinlerin al覺m覺nda zorland覺覺n覺 ve buna göre bir gübre seçmemiz gerektiini unutmamal覺y覺z.

Doru oranda ve zamanda yapraktan yap覺lan gübrelemede, hiç gübreleme yap覺lmayan yere göre her zaman verim art覺覺 salanm覺t覺r.

Akdeniz ikliminin, yetitirme koullar覺 ba­k覺m覺ndan seçicilik göstermeyen bitkisi olan zeytin, bu özellii nedeniyle çounlukla ve­rimsiz ve eimli arazilerde üretilmekte, bunlar覺n bir sonucu olarak da yeterli kül­türel uygulamalardan mahrum b覺­rak覺lmaktad覺r.

Ürün ve kalite özelliklerinin tüm bitkilerde olduu gibi zeytinde de bak覺m ve beslenmeyle önemli ölçüde artaca覺 göz önünde tutularak bu konuya gerekli önem verilmelidir.

Uygun bir gübreleme program覺n覺n ha­z覺rlanmas覺 toprak ve bitki analizlerinin ya­n覺nda, bahçe hakk覺nda yeterli bilginin edi­nilmesi de gerekmektedir: Üreticiye gübrelerin zaman覺nda ve usulüne uygun olarak verilmesi gerektii fikri be­nimsetilmeli, böylece yap覺lan uy­gulaman覺n ekonomik ve prodüktif olmas覺 salanmal覺d覺r.